Γιατί δυσκολευόμαστε να βάλουμε όρια και να πούμε όχι;

Έχεις βρεθεί ποτέ να λες «ναι» ενώ μέσα σου θέλεις να πεις «όχι»; Να δέχεσαι κάτι που δεν θέλεις πραγματικά, να αναλαμβάνεις περισσότερες υποχρεώσεις από όσες αντέχεις ή να αφήνεις τις δικές σου ανάγκες σε δεύτερη μοίρα για να μη δυσαρεστήσεις κάποιον άλλον;

Πολλές φορές γνωρίζουμε τι είναι αυτό που μας ενοχλεί, αλλά δυσκολευόμαστε να το εκφράσουμε. Φοβόμαστε μήπως πληγώσουμε τον άλλον, μήπως παρεξηγηθούμε ή μήπως αλλάξει η εικόνα που έχει για εμάς. Έτσι, επιλέγουμε να υποχωρήσουμε, ακόμη κι όταν αυτό σημαίνει ότι πιέζουμε τον εαυτό μας.

Όμως, τι συμβαίνει όταν αυτή η συμπεριφορά γίνεται συνήθεια; Και γιατί είναι τόσο δύσκολο να βάλουμε όρια στους ανθρώπους που αγαπάμε;

**## Τι σημαίνουν πραγματικά τα προσωπικά όρια;**

Τα προσωπικά όρια είναι ένας τρόπος να αναγνωρίζουμε και να εκφράζουμε τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τις δυνατότητές μας μέσα στις σχέσεις μας με τους άλλους.

Δεν σημαίνουν ότι απομακρυνόμαστε από τους ανθρώπους ή ότι γινόμαστε λιγότερο διαθέσιμοι συναισθηματικά. Αντίθετα, μας βοηθούν να δημιουργούμε σχέσεις στις οποίες υπάρχει χώρος τόσο για τις δικές μας ανάγκες όσο και για τις ανάγκες των άλλων.

Για παράδειγμα, μπορούμε να αγαπάμε κάποιον και ταυτόχρονα να διαφωνούμε μαζί του. Μπορούμε να θέλουμε να βοηθήσουμε έναν φίλο χωρίς να είμαστε διαθέσιμοι κάθε στιγμή. Μπορούμε να νοιαζόμαστε για τον σύντροφό μας χωρίς να χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα.

Το να θέτουμε όρια δεν σημαίνει ότι απορρίπτουμε τον άλλον. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως και εμείς έχουμε ανάγκες που αξίζουν να λαμβάνονται υπόψη.

Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να πούμε «όχι»;

Η δυσκολία να θέσουμε όρια δεν έχει την ίδια αιτία για όλους. Συχνά, όμως, συνδέεται με ορισμένους φόβους και τρόπους συμπεριφοράς που έχουμε αναπτύξει μέσα από τις εμπειρίες και τις σχέσεις μας.

**1. Φοβόμαστε την απόρριψη**

Για κάποιους ανθρώπους, η διαφωνία μοιάζει να απειλεί τη σχέση. Μπορεί να σκέφτονται ότι αν εκφράσουν αυτό που πραγματικά θέλουν, ο άλλος θα θυμώσει, θα απομακρυνθεί ή θα πάψει να τους αγαπά.

Έτσι, προτιμούν να συμφωνούν, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις και να προσαρμόζονται στις επιθυμίες των άλλων. Βραχυπρόθεσμα, αυτό μπορεί να τους προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας. Μακροπρόθεσμα, όμως, μπορεί να δημιουργήσει απογοήτευση, θυμό και συναισθηματική εξάντληση.

**2. Νιώθουμε ενοχές όταν βάζουμε τον εαυτό μας σε προτεραιότητα**

Πολλοί άνθρωποι έχουν συνδέσει τη φροντίδα με τη διαρκή προσφορά. Πιστεύουν ότι για να είναι καλοί φίλοι, σύντροφοι ή μέλη μιας οικογένειας πρέπει να είναι πάντα διαθέσιμοι.

Όταν, λοιπόν, χρειάζεται να αρνηθούν κάτι, μπορεί να αισθάνονται εγωιστές ή να πιστεύουν ότι απογοητεύουν τους άλλους.

Ωστόσο, το να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας δεν σημαίνει ότι αδιαφορούμε για τους ανθρώπους γύρω μας. Μπορούμε να είμαστε υποστηρικτικοί και δοτικοί χωρίς να παραμερίζουμε συνεχώς τον εαυτό μας.

**3. Έχουμε μάθει να ευχαριστούμε τους άλλους**

Μερικές φορές, η ανάγκη να ικανοποιούμε τους άλλους γίνεται ένας σταθερός τρόπος συμπεριφοράς. Μπορεί να έχουμε συνηθίσει να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για το πώς αισθάνονται οι άνθρωποι γύρω μας και να προσπαθούμε να αποφεύγουμε οτιδήποτε θα μπορούσε να τους δυσαρεστήσει.

Έτσι, πριν ακόμη αναρωτηθούμε τι θέλουμε εμείς, σκεφτόμαστε τι περιμένουν οι άλλοι από εμάς.

Σταδιακά, όμως, μπορεί να χάσουμε την επαφή με τις δικές μας επιθυμίες. Να δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τι μας αρέσει, τι μας κουράζει και τι πραγματικά χρειαζόμαστε.

**4. Δυσκολευόμαστε να διαχειριστούμε τις συγκρούσεις**

Δεν είναι εύκολο για όλους να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους ή να υποστηρίξουν τη θέση τους όταν κάποιος διαφωνεί.

Για να αποφύγουμε έναν καβγά, μπορεί να επιλέγουμε τη σιωπή. Μπορεί να προσποιούμαστε ότι κάτι δεν μας πειράζει ή να υποχωρούμε για να τελειώσει γρήγορα μια δύσκολη συζήτηση.

Όμως, όταν αποφεύγουμε διαρκώς να εκφράζουμε όσα αισθανόμαστε, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται απαραίτητα. Μπορεί να συσσωρεύεται και να εμφανίζεται αργότερα ως ένταση, θυμός ή απομάκρυνση από τον άλλον.

**Τι συμβαίνει όταν δεν βάζουμε όρια;**

Όταν παραμερίζουμε συστηματικά τις ανάγκες μας, είναι πιθανό να αρχίσουμε να αισθανόμαστε ότι οι σχέσεις μας απαιτούν περισσότερα από όσα μπορούμε να προσφέρουμε.

Μπορεί να λέμε «ναι» και στη συνέχεια να θυμώνουμε με τον εαυτό μας. Να αισθανόμαστε ότι οι άλλοι μάς θεωρούν δεδομένους ή ότι δεν αναγνωρίζουν την προσπάθειά μας. Μπορεί ακόμη να απομακρυνόμαστε συναισθηματικά, χωρίς να έχουμε εξηγήσει τι μας έχει ενοχλήσει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: δεν εκφράζουμε τις ανάγκες μας για να μη δυσαρεστήσουμε τους άλλους, αλλά τελικά καταλήγουμε να αισθανόμαστε δυσαρεστημένοι μέσα στις ίδιες μας τις σχέσεις.

Είναι σημαντικό, βέβαια, να θυμόμαστε ότι η ευθύνη για μια σχέση δεν ανήκει αποκλειστικά σε έναν άνθρωπο. Τα όρια δεν εγγυώνται ότι δεν θα υπάρξουν διαφωνίες. Μας δίνουν, όμως, τη δυνατότητα να συμμετέχουμε στη σχέση με μεγαλύτερη ειλικρίνεια και σεβασμό προς τον εαυτό μας.

**Πώς μπορούμε να μάθουμε να βάζουμε όρια;**

Η αλλαγή δεν χρειάζεται να ξεκινήσει με μεγάλες αποφάσεις ή δύσκολες συζητήσεις. Μπορεί να ξεκινήσει από μικρές καθημερινές στιγμές, στις οποίες επιλέγουμε να ακούμε λίγο περισσότερο τον εαυτό μας.

1. Παρατήρησε πότε λες «ναι» ενώ θέλεις να πεις «όχι».

Προσπάθησε να αναγνωρίσεις τις καταστάσεις στις οποίες συμφωνείς από φόβο, ενοχή ή ανάγκη αποδοχής. Αναρωτήσου τι θα επέλεγες αν δεν φοβόσουν ότι ο άλλος θα δυσαρεστηθεί.

2. Δώσε στον εαυτό σου χρόνο πριν απαντήσεις.

Δεν χρειάζεται να απαντάς αμέσως σε κάθε αίτημα. Μπορείς να πεις «θα το σκεφτώ και θα σου απαντήσω» ή «θέλω λίγο χρόνο για να δω αν μπορώ να το αναλάβω». Αυτό σου δίνει τη δυνατότητα να αποφασίσεις με βάση τις πραγματικές σου δυνατότητες και όχι την πίεση της στιγμής.

3. Μάθε να εκφράζεσαι με σαφήνεια και ηρεμία.

Το να θέτουμε όρια δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να γινόμαστε απότομοι ή επιθετικοί. Μπορούμε να εκφράσουμε τη θέση μας με σεβασμό, χωρίς να ακυρώνουμε τις ανάγκες μας.

Για παράδειγμα, αντί να συμφωνήσεις με κάτι που σε κουράζει, μπορείς να πεις: «Καταλαβαίνω ότι το χρειάζεσαι, αλλά αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να σε βοηθήσω». Δεν χρειάζεται κάθε άρνηση να συνοδεύεται από μακροσκελείς εξηγήσεις ή απολογίες.

4. Αποδέξου ότι μπορεί να νιώσεις ενοχές.

Το γεγονός ότι αισθάνεσαι άσχημα όταν θέτεις ένα όριο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάνεις κάτι λάθος. Αν έχεις συνηθίσει να βάζεις τους άλλους πάνω από τον εαυτό σου, είναι φυσικό μια διαφορετική συμπεριφορά να σου φαίνεται αρχικά δύσκολη.

Μπορείς να αναγνωρίσεις αυτό το συναίσθημα χωρίς να αφήνεις κάθε φορά την ενοχή να καθορίζει την απόφασή σου.

5. Θυμήσου ότι τα όρια είναι αμφίδρομα.

Όπως είναι σημαντικό να εκφράζεις τις δικές σου ανάγκες, είναι εξίσου σημαντικό να σέβεσαι τα όρια των άλλων. Μια υγιής σχέση δεν βασίζεται στην απαίτηση να γίνεται πάντα το δικό μας, αλλά στη δυνατότητα να επικοινωνούμε, να διαφωνούμε και να αναζητούμε λύσεις που λαμβάνουν υπόψη και τις δύο πλευρές.

Μπορούμε να αγαπάμε τους άλλους χωρίς να παραμελούμε τον εαυτό μας

Ίσως μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες όταν προσπαθούμε να βάλουμε όρια είναι ότι φοβόμαστε πως θα αλλάξουν οι σχέσεις μας. Είναι πιθανό κάποιοι άνθρωποι να δυσκολευτούν να συνηθίσουν μια νέα στάση από την πλευρά μας, ιδιαίτερα αν μέχρι τώρα ήμασταν πάντα διαθέσιμοι.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιστρέψουμε σε συμπεριφορές που μας εξαντλούν. Μας δίνει την ευκαιρία να παρατηρήσουμε πώς μπορούμε να επικοινωνούμε καλύτερα και αν υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός στη σχέση.

Δεν χρειάζεται να γίνουμε λιγότερο δοτικοί ή να σταματήσουμε να νοιαζόμαστε για τους άλλους. Χρειάζεται να μάθουμε ότι η φροντίδα δεν είναι υποχρεωτικό να γίνεται εις βάρος μας.

Το να βάζουμε όρια είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, εξάσκηση και αυτογνωσία. Κάθε φορά που εκφράζουμε μια ανάγκη μας με ειλικρίνεια, δίνουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία να συμμετέχει στις σχέσεις του με μεγαλύτερη ασφάλεια και αυθεντικότητα.

Και ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε: αν σεβόμαστε τις ανάγκες των ανθρώπων που αγαπάμε, γιατί να θεωρούμε λιγότερο σημαντικές τις δικές μας;

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει έναν χώρο όπου θα διερευνήσουμε τις δυσκολίες μας, θα αναγνωρίσουμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στις σχέσεις μας και θα εξασκηθούμε σε πιο λειτουργικούς τρόπους επικοινωνίας. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μέχρι να εξαντληθούμε για να αρχίσουμε να φροντίζουμε τον εαυτό μας.